Verhalen
Achter elk schilderij schuilt een verhaal. Over de maker, de tijd waarin het is ontstaan en de mensen die het in handen hebben gehad. Hier deel ik die verhalen.
De verdwenen doeken van Evert Pieters
Download de pdf aan de rechterkant voor een bijzonder verhaal uit de geschiedenis van Evert Pieters. Aan de hand van oude krantenartikelen en een vonnis van de rechtbank heb ik onderzocht hoe tientallen schilderijen na het overlijden van Evert Pieters werden gestolen en wie daarvoor werd veroordeeld.
Op avontuur naar een veilinghuis
Zoals jullie misschien wel weten, ben ik geïnteresseerd in schilderijen. Met name schilderijen van de Larense School spreken mij aan. Dat heeft natuurlijk alles te maken met mijn eigen afkomst en de geschiedenis van mijn familie. Dat er bovendien een aantal prachtige werken tussen de schilderijen van de Larense meesters als Neuhuys, Kever, Pieters en Mauve zitten, is mooi meegenomen.
Tijdens het speuren op internet viel mijn oog een paar weken geleden op een prachtig schilderij van Evert Pieters. Het is een groot werk van 120 bij 90 centimeter. Het schilderij toont een visser met zijn dochtertje die hand in hand over het strand lopen. Het geheel wordt sfeervol verlicht door de kleuren van de lucht en de zon. Het bijzondere aan dit schilderij is dat er op de achterkant nóg een schilderij staat. Dat werk is echter niet af en lijkt meer op een schets. Het stelt een ploegende boer met paard voor. De kleuren doen denken aan de luministische werken van Evert Pieters.
Ik probeer me voor te stellen wat Pieters gedacht moet hebben. Hij begon dus met de ploegende boer, maar stopte daar vervolgens mee om verder te gaan met het schilderij van de visser en zijn dochtertje. Was het eerste werk toch niet goed genoeg? Zat hij krap bij kas en hergebruikte hij daarom hetzelfde doek? En hoe vaak komt het eigenlijk voor dat schilders op beide kanten van een doek werken?
Omdat het schilderij mij zo aansprak, wilde ik het graag eens in levenden lijve bekijken. Het werk werd aangeboden bij het veilinghuis ‘Venduehuis der Notarissen’. Dat klinkt chique en op de website ziet het er ook allemaal indrukwekkend uit. Het veilinghuis ligt in Den Haag en dat is vanuit Eerbeek toch echt aan de andere kant van het land. Voor de veiling waren er verschillende kijkdagen gepland, zodat geïnteresseerden de schilderijen goed konden bekijken. Foto’s kunnen immers behoorlijk vertekenen.
Mijn interesse was inmiddels flink gewekt en omdat ik serieus overwoog om tijdens de veiling een bod uit te brengen, besloot ik de reis te wagen. Eerst twintig minuten met de auto van Eerbeek naar Apeldoorn en vervolgens anderhalf uur met de trein naar Den Haag. Vanaf het station was het nog zo’n twintig minuten lopen.
Goed voorbereid ging ik op pad, met een rugzak vol drinken, Sultana’s, een telefoonlader, Smintjes en twee boeken. Je weet immers maar nooit met de NS. Aangekomen bij het Venduehuis der Notarissen stond de deur al open. Weggestopt tussen andere gebouwen viel de eerste indruk van het veilinghuis me eerlijk gezegd een beetje tegen, maar ik verheugde me wel op het bekijken van de aangeboden schilderijen.
Met mijn overlevingsrugzak wilde ik de zaal binnenlopen, maar eerst moest ik mijn bagage afgeven bij de garderobe. Je weet natuurlijk nooit wat iemand allemaal kan uithalen met een paar Sultana’s en twee boeken.
Afijn, het schilderij van Evert Pieters had ik snel gevonden. Een indrukwekkend werk. Groot ook. Inclusief lijst mat het maar liefst 142 bij 110 centimeter. Bijna levensecht had ik het gevoel dat de visser en zijn dochtertje recht op mij af kwamen lopen.
Me weinig aantrekkend van enige schaamte wilde ik natuurlijk ook de achterkant van het schilderij bekijken. Omdat ik niemand zomaar durfde te vragen om dit enorme werk even om te draaien, liep ik terug naar het meisje van de garderobe. De blik in haar ogen toen ik vroeg of iemand het schilderij voor mij kon omdraaien, sprak boekdelen. Toch ging ze met mijn wat merkwaardige verzoek iemand halen.
Gelukkig bleek het helemaal niet zo’n vreemd verzoek te zijn, want de conservator van dienst wilde het schilderij graag even omdraaien. Het werk was bijna groter dan zijzelf, maar toch ging het vrij soepel. Helaas stonden er op dat moment ook een paar andere figuren naar het schilderij te kijken. Duidelijk ervaren veilingbezoekers, want volgens mij dachten ze dat ik daar verdwaald was geraakt. Terwijl het schilderij werd omgedraaid, gingen ze pontificaal voor me staan.
Ik weet niet hoeveel er gemat wordt op zulke kijkdagen, maar het was inderdaad maar goed dat mijn zware rugzak veilig in de garderobe lag. Verder waren het van die bloedirritante types die alles beter weten en bij mij direct in de irritatiefase terechtkwamen. Deze mensen kregen blijkbaar een soort privérondleiding van de senior conservator. Natuurlijk vond hij dit schilderij “een van de mooiere werken van Evert Pieters”…
Desalniettemin was het geweldig om het schilderij van beide kanten te bekijken. Ook de achterkant had wat mij betreft absoluut de potentie om een prachtig, volwaardig schilderij te worden. Waarom Pieters uiteindelijk besloot het niet af te maken, zal waarschijnlijk altijd een raadsel blijven.
Er hingen nog veel meer schilderijen in de zaal en daar ben ik natuurlijk ook langs gelopen; ik was er nu toch. Toch werd ik telkens weer teruggetrokken naar het schilderij van Evert Pieters en heb ik het werk uitgebreid in me opgenomen.
Gelukkig kreeg ik bij de garderobe al mijn bagage weer netjes terug en kon de terugreis beginnen. Na ongeveer twee uur was ik weer thuis. Nu zit ik na te denken of ik daadwerkelijk op het schilderij wil gaan bieden. Het antwoord daarop weet ik eigenlijk al wel, maar de echte vraag is: tot hoever wil ik gaan?
Misschien wordt het tijd om alle kanten van dit verhaal nog eens rustig de revue te laten passeren. Al moet ik eerlijk zeggen dat ik het schilderij sinds die dag eigenlijk niet meer helemaal los heb kunnen laten. Alsof ik nog steeds ergens op dat strand sta, kijkend naar de visser en zijn dochtertje die langzaam verder lopen richting de horizon.
Kunst, kansen en kleur
Onlangs kochten wij een prachtig schilderijtje van een van mijn favoriete kunstenaars uit de Larense School: Evert Pieters. Het werk werd aangeboden onder de titel Gemberpot met rozen (klik op de afbeeldingen hiernaast).
Bij het zoeken naar de herkomst viel ons op dat er op de achterkant een duidelijk geschreven “No 8” staat. Zulke nummers kunnen van alles betekenen: een inventarisnummer van een museum, een tentoonstellingsnummer, of een nummer dat de kunstenaar zelf heeft aangebracht.
De speurtocht naar de geschiedenis van het schilderij verliep moeizaam, maar leverde toch iets interessants op. In een krantenartikel uit 1914 vonden we een verwijzing naar een tentoonstelling bij kunsthandel Caramelli en Tessaro in Utrecht, waar werken van Pieters werden getoond. In dat artikel wordt een schilderij met de titel Rozen genoemd, met nummer 8.
Dat bracht ons bij de bijbehorende tentoonstellingscatalogus. Via het RKD (Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis) konden we, tegen betaling, een scan aanvragen. Na enige wachttijd, en wat ongeduldige mails van mijn kant, ontvingen we deze catalogus uit 1914. Helaas bleek daar geen aanvullende informatie in te staan, zoals afmetingen of een afbeelding.
Toch blijft de ‘toevalligheid’ intrigeren: hoe groot is de kans dat ons schilderijtje, een gemberpot met rozen, voorzien van het nummer 8, hetzelfde werk is als het schilderij met nummer 8 uit die tentoonstelling?
Ik ben geen statisticus, maar mijn gevoel zegt dat het geen toeval is. Misschien is dat wensdenken, maar het idee dat we dit werk hebben kunnen herleiden tot een tentoonstelling in 1914, geeft het schilderij voor ons extra kleur!
Wat denken jullie?
Winter in Laren, Eemnesserweg. Johan Meijer.
Vandaag, 3 januari 2026, zijn we wakker geworden met een dik pak sneeuw dus ik kon deze kans niet laten liggen.
Langs het strand, Katwijk, Evert Pieters
Ook ik moet een keer geloven aan een nieuwe manier van dingen vertellen dus bij dezen een kort filmpje over een schilderij van Evert Pieters. De nodige scheldwoorden en bloopers verder hoop ik toch dat het een leuk filmpje is geworden. Jullie moeten mij de haperingen en kleine foutjes maar vergeven.
